Son yıllarda gıda enflasyonu ve piyasa dengesi üzerine dönen tartışmalar, nihayetinde devletin en sert regülasyon araçlarından birini devreye sokmasıyla yepyeni bir boyuta evrildi. Adalet Bakanı Akın Gürlek’in kamuoyuna duyurduğu son operasyon, kelimenin tam anlamıyla gıda sektöründe bir deprem etkisi yarattı. Yürütülen geniş kapsamlı bir soruşturma neticesinde; serbest rekabet ortamını sabote ettiği, yapay darlık yaratarak piyasa düzenini bozduğu ve haksız kazanç sağladığı iddia edilen, 8 farklı ile yayılmış 13 dev şirkete kayyum atandı. Operasyon kapsamında 32 kişinin de gözaltına alınması, meselenin sadece idari bir tedbir olmadığını, işin içinde ciddi bir cezai soruşturmanın yürüdüğünü net bir şekilde gösteriyor.
Meselenin asıl can alıcı noktası ise perde arkasındaki o "meydan okuma" iddiasında gizli.
Ekonomi yönetiminin ve devlet kademelerinin uzun süredir kırmızı ve beyaz et üreticilerine, "Ortada maliyet bazlı bir artış gerektirecek durum yok, suni zamlar yapmaya devam ederseniz ihracat kapılarını kapatırım" restine karşılık; sektördeki bazı odakların "Siz ihracatı keserseniz biz de üretimi bilinçli olarak düşürür, iç pazarda arzı kısar ve o zammı yine de etiketlere yansıtırız" şeklinde bir refleks gösterdiği iddia ediliyor. İşte devletin tahammül edemediği ve hukuki refleksi en sert şekilde gösterdiği gri alan tam olarak burası. Serbest piyasa ekonomisi, hiçbir aktöre kamu sağlığını ve vatandaşın cüzdanını rehin alarak devlete karşı bir "kartel gücü" kullanma hakkı tanımaz.
Kayyum atanan ve mercek altına alınan listeye baktığımızda, Türkiye’nin protein ihtiyacını sırtlayan, sofralarımıza giren hemen her markanın bu soruşturmanın merkezinde yer aldığını görüyoruz. Sektörün devleri unvanlarıyla karşımızda:
Şenpiliç Gıda Sanayi A.Ş.
Orvital Organik Gıda Maddeleri Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.
As Ofis Damızlık Yumurta Yem Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Bakpiliç Entegre Tavukçuluk Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Banvit Bandırma Vitaminli Yem Sanayii A.Ş.
Ak Piliç Gıda Tekstil Tarım Hayvancılık Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.
Erpiliç Entegre Tavukçuluk Üretim Pazarlama ve Ticaret A.Ş.
Hastavuk Gıda Tarım Hayvancılık Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Keskinoğlu Tavukçuluk ve Damızlık İşletmeleri Sanayi Ticaret A.Ş.
Abalıoğlu Lezita Gıda Sanayi A.Ş.
Ay-Pi Tavukçuluk ve Gıda Sanayi Ticaret Ltd. Şti.
Gedik Tavukçuluk ve Tarım Ürünleri Sanayi Ticaret A.Ş.
Görünen o ki, Adalet Bakanlığı ve Ticaret Bakanlığı koordinasyonunda yürütülen bu hamle, sadece bir "fiyat denetimi" değil, piyasadaki oligopolistik (birkaç büyük şirketin pazara hakim olması) yapının kırılmasına yönelik radikal bir adımdır.
Elbette üreticinin maliyet, enerji ve yem girdilerindeki haklı serzenişleri serbest piyasada tartışılabilir. Ancak bu tartışma, üretimi kasıtlı olarak düşürüp vatandaşı cezalandırma noktasına vardığı an, devlet "kamu yararı" ilkesini masaya koyar. Bu operasyon, Türkiye'de gıda arzı güvenliğinin ne denli kırmızı bir çizgi olduğunu ve "biz yoksak pazar da yok" anlayışının karşısında hukukun ne denli katı duracağını gösteren tarihi bir emsal olmaya adaydır. Soruşturmanın derinleşmesiyle birlikte, beyaz et sektöründe taşların yerinden nasıl oynayacağını hep birlikte göreceğiz.
