ABD Başkanı Donald Trump’ın İran ile yürütülen görüşmelerde anlaşmanın imza aşamasına geldiğini açıklamasının ardından, Axios tarafından mutabakatın içeriğine ilişkin dikkat çekici detaylar paylaşıldı. Habere göre taraflar arasında üzerinde uzlaşı sağlanan taslak metin, Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması, yaptırımların kademeli olarak hafifletilmesi ve İran'ın nükleer programına ilişkin yeni müzakere sürecinin başlatılmasını öngörüyor.
Axios’a konuşan diplomatlar ve ABD’li yetkililere göre anlaşmanın temel hedefi, bölgede tansiyonu düşürmek ve kalıcı bir diplomatik sürecin önünü açmak. Taslak metin kapsamında Hürmüz Boğazı'nın herhangi bir geçiş ücreti uygulanmaksızın yeniden uluslararası deniz trafiğine açılması planlanıyor. Buna karşılık ABD'nin uyguladığı deniz ablukasının kaldırılması ve İran’a belirli şartlar altında geçici yaptırım muafiyetleri sağlanması öngörülüyor.
Anlaşmanın önemli maddelerinden biri de mevcut ateşkesin Lübnan’ı da kapsayacak şekilde 60 gün daha uzatılması. Bu süre içerisinde tarafların İran’ın nükleer programına ilişkin kapsamlı müzakereleri sürdürmesi hedefleniyor. Taslak metin, zenginleştirilmiş uranyum stoklarının geleceğine ilişkin genel bir çerçeve sunarken, nihai teknik detayların ikinci aşamada hazırlanacak daha kapsamlı bir anlaşmayla netleşeceği belirtiliyor.
Kaynaklara göre ABD ve İran müzakere ekipleri metin üzerinde büyük ölçüde uzlaşmış durumda. Ancak anlaşmanın yürürlüğe girmesi için her iki tarafta da nihai siyasi onay süreçlerinin tamamlanması gerekiyor. İran tarafında üst düzey makamların anlaşmaya olumlu yaklaştığı belirtilirken, son kararın İran liderliği tarafından verilmesi bekleniyor.
Öte yandan ABD tarafında olası imza töreni için hazırlıkların başladığı ifade edildi. Diplomatik kaynaklar, törenin önümüzdeki günlerde Avrupa’da düzenlenebileceğini ve üst düzey Amerikan yetkililerinin katılımının planlandığını aktardı.
Mutabakat kapsamında İran’ın nükleer silah geliştirmeyeceğini taahhüt etmesi ve yüksek seviyede zenginleştirilmiş uranyum konusundaki anlaşmazlıkların uluslararası denetim altında çözülmesi öngörülüyor. ABD tarafı, Birleşmiş Milletler denetiminde uranyumun seyreltilmesi seçeneğine sıcak bakarken, nihai teknik uygulamaların sonraki müzakerelerde netleştirilmesi bekleniyor.
Ekonomik boyutta ise İran’a yönelik yaptırımların kademeli olarak hafifletilmesi planlanıyor. Hürmüz Boğazı'nın açılmasının ardından İran'ın belirli bir süre petrol ihracatı yapmasına izin verilmesi ve bunun ülke ekonomisine önemli katkı sağlaması hedefleniyor. Ancak yaptırımların tamamen kaldırılması, İran’ın anlaşma hükümlerine uyumu ve sonraki müzakere sürecindeki tutumuna bağlı olacak.
Bölgesel gerilimlerin azaltılması açısından kritik öneme sahip görülen anlaşma, nihai onayın verilmesi halinde ABD ile İran arasında son yılların en kapsamlı diplomatik uzlaşılarından biri olarak kayıtlara geçebilir.
