Ankara’da düzenlenen Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) Devlet Başkanları Konseyi 13. Zirvesi’nde, Türk dünyasının geleceğine ilişkin önemli mesajlar verildi. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın ev sahipliğinde gerçekleştirilen zirveye Kazakistan, Özbekistan, Türkmenistan ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti liderleri ile Azerbaycan’ı temsilen Dışişleri Bakanı Ceyhun Bayramov katıldı.
“Türk Yüzyılı: Dilde, Fikirde, İşte Birlik” temasıyla düzenlenen zirvede; ekonomik işbirliği, enerji güvenliği, ulaştırma, ticaret, dijitalleşme, savunma dışındaki güvenlik başlıkları, kültürel ortaklıklar ve bölgesel gelişmeler ele alındı. Liderlerin konuşmalarında öne çıkan ortak mesaj ise Türk devletleri arasındaki dayanışmanın somut projelere ve güçlü işbirliklerine dönüştürülmesi oldu.
Azerbaycan: Orta Koridor ve Zengezur bağlantısı güçlendirilmeli
Azerbaycan Dışişleri Bakanı Ceyhun Bayramov, Türk devletlerinin coğrafi konumlarının, ekonomik potansiyellerinin ve enerji kaynaklarının uluslararası ticaret ve enerji güvenliği açısından önemli fırsatlar sunduğunu belirtti.
Orta Koridor’un geliştirilmesi, Zengezur Koridoru’nun hayata geçirilmesi ve ülkeler arasındaki ulaşım bağlantılarının genişletilmesinin ekonomik imkanları artıracağını ifade eden Bayramov, işbirliğinin yalnızca transit taşımacılıkla sınırlı kalmaması gerektiğini vurguladı. Bayramov, karşılıklı ticaretin, sanayi ortaklıklarının ve yatırımların da geliştirilmesinin önemine dikkat çekti.
Azerbaycan ile Ermenistan arasındaki normalleşme sürecine de değinen Bayramov, Güney Kafkasya’da kalıcı ve güvenilir bir barışın sağlanmasını istediklerini söyledi. Barış anlaşmasının imzalanabilmesi için gerekli siyasi ve hukuki adımların atılmasını beklediklerini belirtti.
Bayramov ayrıca Azerbaycan’ın yeşil enerji ve dijital bağlantılar alanında Orta Asya ile Avrupa arasında önemli bir rol üstlenebileceğini kaydetti.
Kazakistan: Türkiye küresel ölçekte güçlü bir ülke
Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev, Türkiye’nin uluslararası alandaki konumuna dikkat çekerek Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın politikaları sayesinde ülkenin ekonomik ve siyasi gücünün arttığını ifade etti.
Türkiye’yi bölgesel ve küresel ölçekte güçlü bir ülke olarak nitelendiren Tokayev, Türk devletlerinin ortak tarihi ve kültürel bağlarının teşkilatın temelini oluşturduğunu söyledi.
TDT ülkeleri arasındaki ticaret hacminin bu yıl 10 milyar dolara ulaştığını ve geçen yıla göre yaklaşık yüzde 40 arttığını açıklayan Tokayev, ekonomik entegrasyonun daha da güçlendirilmesi gerektiğini belirtti.
Tokayev, Türk Devletleri Teşkilatı’nın 2027-2031 dönemini kapsayan yeni stratejisinin kabul edilmesini önerdi. Bu stratejinin ticaret, yatırım, finansman, üretim, tarım ve dijital teknolojiler gibi alanlara odaklanması gerektiğini dile getirdi.
Ulaştırma ve dijitalleşme öncelikli alanlar arasında
Kazakistan Cumhurbaşkanı, Orta Koridor ve Trans-Hazar Uluslararası Taşıma Güzergahı'nın geliştirilmesinin önemine işaret etti. Ülkesinin liman ve lojistik altyapısını modernleştirmeye yönelik çalışmalar yürüttüğünü belirten Tokayev, Türk devletleri arasındaki bağlantıların güçlendirilmesi gerektiğini söyledi.
Yapay zeka ve dijitalleşme alanındaki yatırımlara da değinen Tokayev, Kazakistan’ın bu alandaki deneyimlerini kardeş ülkelerle paylaşmaya hazır olduğunu bildirdi. Ayrıca Türk devletleri arasında siber güvenlik işbirliğinin geliştirilmesi çağrısında bulundu.
Tokayev, Türk Devletleri Teşkilatı'nın askeri bir ittifaka dönüşmemesi gerektiğini de vurgulayarak, teşkilatın temel hedefinin birlik, refah ve dayanışma olması gerektiğini ifade etti.
Türkmenistan: Ekonomik potansiyel ortak projelerle değerlendirilmeli
Türkmenistan Devlet Başkanı Serdar Berdimuhamedov, Türk devletlerinin sahip olduğu ekonomik imkanların daha verimli kullanılabilmesi için sektörler arası işbirliğinin geliştirilmesi gerektiğini söyledi.
Enerji, ulaştırma, haberleşme, sanayi, tarım, inşaat, tekstil ve ham maddelerin işlenmesi gibi alanlarda ortak çalışmaların artırılmasını isteyen Berdimuhamedov, Hazar Geçişli Orta Koridor'un kapasitesinin yükseltilmesine de dikkat çekti.
Türkmenistan'ın Türkmenbaşı Uluslararası Limanı'nın altyapısına yönelik işbirliğine hazır olduğunu belirten Berdimuhamedov, çevre koruma, iklim değişikliğiyle mücadele, eğitim, bilim ve turizm alanlarında da ortak çalışmalar yapılmasını önerdi.
Berdimuhammedov, Türk devletleri arasındaki tarihi ve kültürel bağların korunmasının gelecek nesiller açısından ortak sorumluluk olduğunu ifade etti.
Özbekistan: Türk dayanışması için bütün gücümüzü seferber etmeye hazırız
Özbekistan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev, Türk dünyasının değişen uluslararası koşullar karşısında stratejik hedefleri etrafında daha fazla kenetlenmesi gerektiğini söyledi.
TDT'yi karşılıklı güvene ve somut uygulamalara dayanan bir ortaklık platformu olarak gördüklerini belirten Mirziyoyev, ülkesinin Türk dayanışmasını güçlendirmek için bütün imkanlarını kullanmaya hazır olduğunu vurguladı.
Mirziyoyev, üçüncü ülkelerle işbirliğini geliştirmek amacıyla TDT Plus formatında sektörel bakanlar toplantılarının başlatılmasını önerdi. Ayrıca Türk dünyasını kapsayan 100 stratejik ortak yatırım ve sanayi projesinin hayata geçirilmesini gündeme getirdi.
Ortak lojistik ağı ve yatırım projeleri önerisi
Özbekistan Cumhurbaşkanı, Orta Koridor'un ve bağlantılı ulaşım güzergahlarının bütünleşik bir ekonomik sisteme dönüştürülmesi gerektiğini belirtti. Türk devletleri arasında ortak yönetilecek lojistik kompleksleri ağının kurulmasını önerdi.
Nadir ve stratejik minerallerin işlenmesi, yeşil enerji ekipmanlarının üretilmesi ve yüksek katma değerli sanayi ürünlerinin geliştirilmesinin öncelikli alanlar arasında bulunması gerektiğini söyledi.
Turizm alanında da ortak hareket edilmesini isteyen Mirziyoyev, Türk Turizm Birliği'nin kurulmasını önerdi. 2025 yılında Türk devletlerini 100 milyondan fazla yabancı turistin ziyaret ettiğini belirterek, bölgenin tarihi ve kültürel zenginliklerinin birlikte tanıtılmasının önemine işaret etti.
Ortak Türkçe sözlük önerisi
Mirziyoyev, kültürel işbirliği kapsamında Türk halklarının dillerinde ortak kullanılan kelimeleri bir araya getirecek bir “Ortak Türkçe Kelimeler Sözlüğü” hazırlanmasını teklif etti.
Eğitim alanında da Türk devletlerinden öğrencilere burs imkanları sunmaya hazır olduklarını belirten Özbekistan lideri, gençlerin bilgi ve becerilerinin geliştirilmesinin ortak geleceğe yatırım anlamına geldiğini ifade etti.
KKTC: Türk dünyası ile Doğu Akdeniz arasında köprü olmak istiyoruz
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman, zirvede yaptığı konuşmada Türk dünyası ile Doğu Akdeniz arasında ekonomik, bilimsel ve kültürel bir köprü olmayı hedeflediklerini söyledi.
Erhürman, “Dilde, Fikirde, İşte Birlik” temasının ortak tarih ve kültürün yanı sıra geleceğe yönelik somut işbirliklerini de kapsadığını belirtti. Türk devletleri arasındaki dayanışmanın ortak projelere ve halkların günlük yaşamına katkı sağlayacak kazanımlara dönüştürülmesi gerektiğini vurguladı.
KKTC'nin yükseköğretim birikimi, genç nüfusu, turizm potansiyeli ve Doğu Akdeniz'deki stratejik konumuyla ortak çalışmalara katkı sunabileceğini ifade etti.
Uluslararası izolasyon ve çözüm süreci gündeme geldi
Erhürman, Kıbrıs Türk halkının uluslararası toplumla doğrudan temasını sınırlandıran uygulamalara ilişkin değerlendirmelerde bulundu. Kültür, sanat, spor, eğitim ve ekonomi alanlarında uluslararası ilişkilerin geliştirilmesinin temel bir ihtiyaç olduğunu söyledi.
Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Antonio Guterres'in 16 Ekim 2026 tarihli mektubuna ve Avrupa Komisyonunun 6 Ekim 2026 tarihli açıklamasına değinen Erhürman, bu belgelerde Kıbrıs Türk halkının uluslararası temaslarının geliştirilmesine yönelik mesajlar bulunduğunu belirtti.
Erhürman, Türk devletleri arasında üniversiteler, gençlik kuruluşları, spor kurumları, sanatçılar ve iş insanları aracılığıyla daha güçlü ilişkiler kurulabileceğini dile getirdi.
Türkiye, TDT dönem başkanlığını devraldı
Zirvede liderler, Türk dünyasının ortak hedefleri doğrultusunda ekonomik, siyasi, kültürel ve teknolojik işbirliğinin geliştirilmesi gerektiği konusunda mesajlar verdi.
Azerbaycan'ın dönem başkanlığının ardından Türkiye'nin teşkilatın dönem başkanlığını devralması da zirvenin önemli gelişmeleri arasında yer aldı. Özbekistan Cumhurbaşkanı Mirziyoyev, bir sonraki zirvenin gelecek yıl Özbekistan'da düzenlenmesine hazır olduklarını bildirdi.
Ankara'da gerçekleştirilen 13. Zirve'de öne çıkan değerlendirmeler, Türk Devletleri Teşkilatı'nın önümüzdeki dönemde ticaret, ulaştırma, enerji, dijitalleşme, eğitim ve kültür alanlarında daha kapsamlı ortak projelere yönelmesinin hedeflendiğini ortaya koydu.
